Kowno

Wiosna i jesień są łagodne, lato ciepłe z długimi dniami, a zima zimna z regularnymi opadami śniegu. Warto zaplanować podróż w czasie Kaunas Jazz, jednego z najstarszych festiwali jazzowych w Europie Wschodniej, odbywającego się co roku w kwietniu z koncertami w zabytkowych obiektach miasta.

Lato przynosi najbardziej suche i najcieplejsze dni na spacery po Starym Mieście; wizyta w grudniu wzbogaca wyjazd o jarmark bożonarodzeniowy.

Zamek w Kownie to najstarszy kamienny zamek na Litwie, wyznaczający miejsce, w którym zaczyna się historia miasta; z pierwotnej średniowiecznej twierdzy przetrwała jedynie jedna okrągła wieża i fragment muru.

Idąc z zamku na Stare Miasto, dotrzesz do Ratusza w Kownie, który dominuje nad głównym rynkiem swoją smukłą białą fasadą i zyskał przydomek „Biały Łabędź”. Tuż przy placu wznosi się Bazylika archikatedralna w Kownie – największy gotycki kościół na Litwie, wielokrotnie przebudowywany na przestrzeni sześciu stuleci.

Nieopodal znajduje się Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, jeden z najstarszych ceglanych budynków w kraju, ufundowany przez wielkiego księcia Witolda Wielkiego około 1400 roku.

Aby bliżej przyjrzeć się wydarzeniom XX wieku, warto odwiedzić Muzeum Wojskowe im. Witolda Wielkiego, które prezentuje litewską historię wojskową od czasów średniowiecza po obie wojny światowe, oraz IX Fort, który przypomina o najmroczniejszym rozdziale dziejów: dawny carski fort przekształcony w miejsce nazistowskich i radzieckich egzekucji mieści dziś miejsce pamięci i muzeum.

Miłośnicy sztuki powinni odwiedzić Narodowe Muzeum Sztuki im. M.K. Čiurlionisa, w którym znajduje się największa w kraju kolekcja dzieł malarza i kompozytora M. K. Čiurlionisa.

Krótka przejażdżka z centrum dzieli odwiedzających od Klasztoru w Pożajściu – jednego z największych barokowych zespołów klasztornych w krajach bałtyckich, będącego wciąż działającym klasztorem.

• Przejedź się obydwoma zabytkowymi kowieńskimi funikularami — kolejką na Zieloną Górę i kolejką na Aleksotę — zbudowanymi w latach 30. XX wieku i należącymi do najstarszych wciąż działających w Europie.
• Obejrzyj mecz w Žalgirio Arena, hali Žalgirisu Kowno. Koszykówka to litewski sport narodowy, a tutejsze mecze są głośne i pełne lokalnej dumy.
• Wybierz się pieszo lub rowerem na Nemuno ir Neries santaka, gdzie łączą się Niemen i Wilia, i obserwuj, jak oba nurty płyną obok siebie, zanim ostatecznie się połączą.
• W ciepły dzień dołącz do mieszkańców i popływaj na jednej z piaszczystych plaż rzecznych wzdłuż Niemna.

Kowno leży w samym sercu Litwy, więc w zasięgu ręki znajduje się kilka miejsc wartych odwiedzenia.

• Skansen w Rumszyszkach (Rumšiškės Open-Air Museum) — ≈25 min samochodem lub autobusem. Największe muzeum na wolnym powietrzu na Litwie, ze zagrodami i wiatrakami przeniesionymi tu z całego kraju.
• Park Regionalny Zakoli Niemna — ≈30 min samochodem. Punkty widokowe na malownicze zakola Niemna, najpiękniejsze o zachodzie słońca.
• Birsztany — ≈45 min samochodem lub autobusem. Niewielkie miasteczko uzdrowiskowe powstałe wokół źródeł wód mineralnych, ze ścieżkami spacerowymi wzdłuż rzeki.
• Wilno — ≈1 godz. pociągiem. Stolica Litwy z własnym Starym Miastem wpisanym na listę UNESCO.
• Troki — ≈1,5–2 godz. samochodem lub autobusem, często przez Wilno. Zamek z czerwonej cegły na wyspie na jeziorze Galwe, jedno z najczęściej fotografowanych miejsc na Litwie.

Birsztany to najbliższa miejscowość uzdrowiskowa, znana ze swoich spa z wodami mineralnymi oraz szerokiego zakola Niemna. To doskonały cel na łatwą półdniową wycieczkę lub relaksujący nocleg poza miastem.

• Samolotem: Port lotniczy Kowno (KUN) to główny litewski węzeł tanich linii lotniczych, położony około 14 km na północ od centrum. Autobus linii 29 dociera do centrum i na dworzec kolejowy w około 30–40 minut.
• Pociągiem: Z dworca kolejowego w Kownie często kursują pociągi do Wilna (około 1 godzina).
• Autobusem: Dworzec autobusowy w Kownie obsługuje połączenia dalekobieżne do Wilna, Kłajpedy na wybrzeżu, Rygi i Warszawy — autobus jest szybszy niż pociąg w podróży na wybrzeże.

• Transport publiczny: rozbudowana sieć autobusowa i trolejbusowa obejmuje całe miasto. Przy wejściu do pojazdu zbliż kartę płatniczą lub telefon bezpośrednio do kasownika albo kup bilet w aplikacji Žiogas.
• Taksówki / przejazdy na aplikację: w całym mieście działa Bolt.
• Pieszo / na rowerze: Stare Miasto i korytarz alei Wolności (Laisvės alėja) są płaskie i łatwe do pokonania na piechotę; do położonej na wzgórzu dzielnicy Žaliakalnis najlepiej dotrzeć jednym z dwóch zabytkowych funikularów w mieście, zamiast wchodzić pieszo.

• Czy warto wynająć samochód?: zrezygnuj z niego w centrum miasta — Stare Miasto i aleja Wolności (Laisvės alėja) są łatwo dostępne pieszo — jednak samochód przydaje się, aby w ciągu jednego dnia dotrzeć do Pożajścia (Pažaislis), Rumszyszek (Rumšiškės) lub Parku Regionalnego Zakoli Niemna.
• Parkowanie: w centrum obowiązują płatne strefy parkowania, płatne SMS-em lub za pomocą aplikacji mobilnej; parkingi wielopoziomowe znajdują się tuż poza strefą pieszą.

Scena kawiarniana i restauracyjna Kowna skupia się wzdłuż alei Laisvės alėja oraz wokół placu Rotušės aikštė na Starym Mieście, gdzie w ciepłe wieczory zapełniają się ogródki na świeżym powietrzu. To najłatwiejsze miejsce na znalezienie dobrego posiłku bez konieczności szukania konkretnego adresu.

Kowno to bezpieczne miasto dla podróżnych, charakteryzujące się niskim wskaźnikiem przestępczości z użyciem przemocy. Zachowaj zwykłe środki ostrożności przed kieszonkowcami w zatłoczonych miejscach, takich jak dworce autobusowe i kolejowe, a także w okolicach alei Laisvės (Laisvės alėja) w weekendowe noce.

Wielki książę Witold Kiejstutowicz ufundował kościół św. Wita około 1400 roku w podzięce za ocalenie życia w katastrofalnej bitwie nad Worsklą, a świątynia ta pozostaje jednym z najstarszych ceglanych budynków na Litwie.

Kluczowy rozdział w historii Kowna przypada na okres międzywojenny, kiedy Wilno znalazło się pod kontrolą Polski, a Kowno pełniło funkcję tymczasowej stolicy Litwy w latach 1920–1939. Miasto zyskało ambasady, budynki rządowe i setki nowych obiektów w stylach art déco oraz wczesnego modernizmu, które do dziś zdobią aleję Wolności (Laisvės alėja) i okoliczne ulice — wpisane w 2023 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako „Modernistyczne Kowno: architektura optymizmu, 1919–1939”.

W tym samym okresie doszło do jednego z najwspanialszych aktów humanitaryzmu tamtych czasów: w 1940 roku japoński wicekonsul Chiune Sugihara, pracując w Domu Chiune Sugihary, wydał tysiące wiz tranzytowych uciekającym przed nazistami żydowskim uchodźcom, przeciwstawiając się rozkazom z Tokio.

Kolejne lata były znacznie mroczniejsze. IX Fort, pierwotnie wzniesiony jako carska twierdza, stał się pod okupacją nazistowską miejscem masowych egzekucji, a później więzieniem sowieckim — z tą historią mierzy się działające tam muzeum.

Najważniejsze informacje praktyczne o Litwie w pigułce: