Stambuł

Wiosna i jesień są łagodne i stanowią najlepsze pory roku na zwiedzanie. Lato bywa gorące i duszne, a zima jest chłodna i deszczowa, z okazjonalnymi opadami śniegu.

Zaplanuj wyjazd w czasie Festiwalu Tulipanów w Stambule w kwietniu, kiedy parki miejskie wypełniają się milionami tulipanów, a pogoda staje się już przyjemna.

Stare miasto w Stambule, Sultanahmet, posiada największe zagęszczenie zabytków znajdujących się w odległości krótkiego spaceru od siebie.

Wielki Meczet Hagia Sophia został zbudowany jako katedra za panowania cesarza Justyniana w 537 roku, później stał się meczetem, a jego ogromna kopuła i złote mozaiki wciąż dominują w panoramie miasta.

Naprzeciwko, po drugiej stronie placu, znajduje się Błękitny Meczet, znany z niebieskich płytek z Iznik zdobiących jego wnętrze oraz sześciu minaretów.

Pałac Topkapı był przez wieki rezydencją osmańskich sułtanów, a jego dziedzińce, skarbiec i harem pozwalają przyjrzeć się z bliska królewskiemu życiu na tym samym wzgórzu.

Pod pobliskimi ulicami znajduje się Cysterna Bazyliki, szóstowieczny podziemny zbiornik wodny z rzędami kolumn wyłaniającymi się z płytkiej wody.

Kryty Bazar to jeden z najstarszych na świecie krytych targów, z tysiącami sklepów sprzedających dywany, ceramikę i biżuterię pod sklepionymi kamiennymi sufitami. W pobliżu, przy nabrzeżu Złotego Rogu, znajduje się Bazar Egipski (Korzenny), na którym sprzedaje się przyprawy, herbatę i rachatłukum.

Meczet Sulejmana został zaprojektowany przez najsłynniejszego architekta Imperium Osmańskiego, Mimara Sinana, a jego położenie na wzgórzu zapewnia jeden z najlepszych widoków na Złoty Róg.

Po drugiej stronie Złotego Rogu wznosi się Wieża Galata, średniowieczna kamienna wieża z tarasem widokowym, z którego można podziwiać całe miasto.

Na europejskim brzegu Bosforu Pałac Dolmabahçe zastąpił Topkapı jako siedziba ostatnich sułtanów osmańskich; wyróżnia się marmurową fasadą i ogromnym kryształowym żyrandolem w sali ceremonialnej.

Jest tu kilka rzeczy, które warto zrobić, a nie tylko zobaczyć.

• Przepłyń przez Bosfor zwykłym promem publicznym, najlepiej w okolicach zachodu słońca, aby podziwiać panoramę miasta, za którą wycieczkowe łodzie każą sobie płacić znacznie więcej.
• Skorzystaj z peelingu i masażu w łaźni Çemberlitaş – działającym hammamie z epoki osmańskiej, a nie spa stworzonym dla turystów.
• Zobacz ceremonię wirujących derwiszów (sema), odbywającą się w kilku dedykowanych miejscach w mieście – to rytuał suficki, a nie przedstawienie sceniczne, mimo że obecnie jest wykonywany dla odwiedzających.
• Podziwiaj zachód słońca nad całym miastem ze wzgórza Wielki Çamlıca, najwyższego punktu po azjatyckiej stronie.

Stambuł znajduje się w zasięgu wysp, wybrzeża Morza Czarnego oraz dawnej stolicy osmańskiej, idealnych na jednodniowe wycieczki poza miasto.

• Wyspy Książęce — wyłączone z ruchu samochodowego, dostępne promem z Kabataş lub Kadıköy w około 1 do 1,5 godziny. Sosnowe lasy, XIX-wieczne drewniane rezydencje i brak aut — poruszaj się po nich rowerem lub elektrycznym wózkiem.
• Şile — małe miasteczko na wybrzeżu Morza Czarnego, oddalone o około 2 godziny jazdy autobusem lub samochodem, z piaszczystymi plażami i XIX-wieczną latarnią morską. Spokojniejszy dzień z dala od tłumów.
• Bursa — pierwsza stolica osmańska, oddalona o około 2,5 godziny drogi szybkim promem przez Morze Marmara i krótką przejażdżkę autobusem lub bezpośrednim autobusem autostradowym. Zobacz Wielki Meczet i rynek jedwabiu lub wjedź kolejką linową na górę Uludağ.

• Samolotem: Większość lotów międzynarodowych ląduje na lotnisku w Stambule (IST), po stronie europejskiej. Taksówka do centrum miasta jedzie około 45 minut. Metro linii M11 (z przesiadką na linię M2) jest tańsze, a przejazd trwa około godziny; autobus lotniskowy Havaist jest jeszcze tańszy, ale wolniejszy – podróż trwa zazwyczaj od 1,5 do 2 godzin w zależności od natężenia ruchu. Niektóre tanie i regionalne linie lotnicze korzystają z lotniska Sabiha Gökçen (SAW) po stronie azjatyckiej, oddalonego od centrum o około godzinę jazdy autobusem lub taksówką.
• Pociągiem: Szybkie pociągi YHT łączą Stambuł z Ankarą i innymi tureckimi miastami, docierając do stacji Halkalı po stronie europejskiej lub Söğütlüçeşme po stronie azjatyckiej. Bezpośrednie międzynarodowe połączenia kolejowe są ograniczone.
• Autobusem: Dalekobieżne autokary z całej Turcji oraz krajów sąsiednich przyjeżdżają na dworzec autobusowy Esenler (Otogar), skąd można dojechać do centrum metrem lub autobusem wahadłowym.

• Transport publiczny: Karta zbliżeniowa Istanbulkart działa w metrze, tramwajach, autobusach i promach; można ją kupić i doładować w kioskach oraz automatach na stacjach. W niektórych bramkach akceptowane są również bezpośrednio zbliżeniowe karty płatnicze. Promy stanowią standardową część sieci transportowej, a nie tylko atrakcję turystyczną, i często są najszybszym sposobem na przeprawę między europejską a azjatycką stroną miasta.
• Taksówki / przewóz osób: Żółte taksówki z taksometrami są wszędzie; aplikacje BiTaksi oraz Uber również działają i mogą pomóc uniknąć sporów dotyczących opłat.
• Pieszo / rowerem: Stare miasto i dzielnica Beyoğlu są przystosowane do ruchu pieszego, ale są pagórkowate, a odległości między dzielnicami bywają duże, dlatego warto łączyć spacery z promami lub metrem. Jazda na rowerze nie jest praktyczna ze względu na duży ruch i wzniesienia.

• Czy warto wypożyczyć samochód?: Nie. Ruch jest duży, miejsc parkingowych mało, a promy i metro sprawdzają się w mieście lepiej niż jazda samochodem. Wypożycz auto tylko na jednodniową wycieczkę w miejsce, do którego pociągi i autobusy nie docierają łatwo.
• Parking: Płatne strzeżone parkingi (otopark) są powszechne w centralnych dzielnicach; parkowanie na ulicy jest w niektórych miejscach płatne i trudno o wolne miejsce w pobliżu głównych atrakcji turystycznych.
• Ograniczenia: Ulica Istiklal oraz Plac Sultanahmet są zamknięte dla ruchu ogólnego; głównym czynnikiem zniechęcającym do jazdy w centrum jest duże natężenie ruchu, a nie formalne opłaty.

Scena kulinarna Stambułu obejmuje zarówno kuchnię pałacową z czasów osmańskich, codzienne uliczne jedzenie, jak i rosnącą falę współczesnych restauracji. Balık ekmek (kanapki z grillowaną rybą) z łodzi w pobliżu mostu Galata oraz simit z ulicznych wózków to klasyczne szybkie przekąski.

Jeśli szukasz miejsca na posiłek na siedząco, udaj się na ulice pełne meyhane (tradycyjnych tawern) w Karaköy lub w boczne uliczki pełne restauracji w Kadıköy po azjatyckiej stronie miasta – obie te lokalizacje słyną z meze i grillowanych ryb, a nie z jednego konkretnego, słynnego adresu. Napiwki w restauracjach są zgodne z krajową normą.

Stambuł jest ogólnie bezpieczny dla turystów, a wskaźnik przestępstw z użyciem przemocy jest niski. Najczęstsze problemy to drobne wykroczenia:

• Spory dotyczące taksometrów — nalegaj na włączenie licznika lub skorzystaj z aplikacji takich jak BiTaksi czy Uber, aby ich uniknąć.
• Zawyżone rachunki w barach i restauracjach w pobliżu Sultanahmet i Taksim, do których doliczane są niezamówione dodatki — przed zapłatą sprawdź sumę.
• Przyjaźni nieznajomi w pobliżu atrakcji turystycznych, oferujący niechciane wycieczki lub czyszczenie butów, co prowadzi do żądania zapłaty — grzecznie odmów i idź dalej.

Legenda przypisuje założenie miasta Byzasowi, greckiemu kolonizatorowi, który w VII wieku p.n.e. założył w tym miejscu Bizancjum. Cesarz Konstantyn założył je ponownie jako Konstantynopol w 330 roku n.e., a przez ponad tysiąc lat służyło ono jako stolica Cesarstwa Bizantyńskiego — Wielki Meczet Hagia Sophia został zbudowany w tym okresie jako największa katedra ówczesnego świata. W 1453 roku sułtan Mehmed II Zdobywca zajął miasto po długim oblężeniu, kładąc kres Cesarstwu Bizantyńskiemu i rozpoczynając niemal 500-letni okres bycia stolicą Imperium Osmańskiego. Sułtani rządzili przez wieki z Pałacu Topkapı, zanim w latach 50. XIX wieku przenieśli się do nowocześniejszego Pałacu Dolmabahçe. Miasto zostało przemianowane na Stambuł na początku XX wieku po utworzeniu Republiki Turcji, kiedy stolicę przeniesiono do Ankary. W pobliżu Murów Teodozjusza znajduje się Kościół Chora, w którym mieszczą się jedne z najlepiej zachowanych bizantyńskich mozaik w mieście, dodane prawie 800 lat po budowie Hagia Sophia, na początku XIV wieku.

Szybkie fakty praktyczne o Turcji w pigułce: